Het project 'Overwegenaanpak' verhoogt de veiligheid en verbetert de betrouwbaarheid en deur-tot-deur-reistijd over de weg door maatregelen bij overwegen.

Projectkenmerken

  • Gebied: Nationaal
  • Onderwerp: Spoorwegen Personen
  • Ministerie: IenW
  • Fase: Realisatie

Opgave

Elk incident op het spoor heeft een grote impact op de omgeving en de samenleving. De afgelopen jaren zijn diverse verbeteringen aan overweginfrastructuur gerealiseerd. Er bestaan in Nederland in principe geen onveilige spoorwegovergangen. Een onveilige overweg wordt direct aangepakt. Toch vallen de meeste verkeersslachtoffers op het spoor nog steeds op overwegen, veelal door onveilig gedrag van weggebruikers.

Veiligheid en betrouwbaarheid van het spoor hebben hoge prioriteit. Overwegen zijn een kwetsbare schakel voor weg- en treinverkeer en zijn van grote invloed op de veiligheid, de betrouwbaarheid van de dienstregeling en de doorstroming van het wegverkeer. Veiligheid op en rond overwegen is daarom onderdeel van de Beleidsimpuls Railveiligheid. Bovendien is het overwegenbeleid mede naar aanleiding van het ongeval in Dalfsen nader aangescherpt, waarbij nog explicieter is ingezet op een risicogestuurde overwegenaanpak en waarbij de medeverantwoordelijkheid van wegbeheerders bij overwegveiligheid meer voorop is komen te staan (TK 29893, nr. 211).

Het regeerakkoord van kabinet-Rutte II bevatte de opgave voor een verbeterprogramma om het aantal overweg­incidenten te verminderen. Met het Landelijk Verbeterprogramma Overwegen (LVO) en het Programma Niet Actief Beveiligde Overwegen (NABO) geeft het ministerie van IenW in samenwerking met ProRail, decentrale overheden en andere betrokken partijen uitvoering aan die opgave.

Oplossing

Bij het veiliger maken van overwegen volgt het ministerie van IenW een risicogestuurde aanpak. Investeringen worden gedaan waar de risico’s het grootst zijn. Bovendien gaat de overwegenaanpak bij openbare overwegen uit van cofinanciering door de regio voor de meest kosteneffectieve oplossingen. Dit gebeurt de laatste jaren via verschillende overwegenprogramma’s:

  1. Het Landelijk Verbeterprogramma Overwegen (LVO) richt zich op de meest risicovolle beveiligde overwegen.
  2. Overwegenaanpak (risicogestuurd) is het vervolg op het LVO en hanteert dezelfde spelregels, zoals cofinanciering door de regio en samen met de regio gebiedsgericht zoeken naar de meest kosteneffectieve maatregelen.
  3. Het programma NABO richt zich op het opheffen of (innovatief) beveiligen van alle openbare en openbaar toegankelijke NABO’s op het reizigersnet.
  4. AKI-plan en Veiligheidsknelpunten. Dit project is sinds 2002 bekend als het Programma Verbeteren Veiligheid Overwegen (PVVO). Enkele projecten binnen dit programma bevinden zich nog in de realisatiefase.

Een risicogestuurde en integrale (gebiedsgerichte) aanpak van overwegen moet het aantal incidenten op overwegen verder verminderen. Vanuit spoor en weg wordt de overweg in de bredere ruimtelijke context gezien. ProRail werkt in nauwe samenwerking met decentrale overheden en wegbeheerders aan maatregelen om het aantal incidenten of de kans daarop te verminderen. Deze maatregelen kunnen zich zowel op aanpassing van het spoorsysteem als op aanpassing van het wegennet richten. Het LVO-programma richt zich daarbij ook op de meer generieke maatregelen. Innovatie en kosteneffectiviteit zijn daarbij van groot belang.

Met slimme, innovatieve en kosteneffectieve maatregelen wil het ministerie van IenW samen met betrokken partijen een veilige en vlotte doorstroming van weg- en spoorverkeer op overwegen bevorderen, zodat het aantal incidenten of de kans daarop aantoonbaar vermindert. Voor specifieke projecten (aan openbare overwegen) is cofinanciering door de decentrale overheden en het ministerie van IenW een uitgangspunt. Vanuit het rijk geldt daarbij een maximale bijdrage van 50% voor de meest kosteneffectieve oplossing. Generieke LVO-maatregelen en maatregelen aan particuliere overwegen worden in beginsel door het ministerie van IenW gefinancierd.

Bijdrage oplossing aan beleidsdoelstelling

Het verhogen van de veiligheid, verbeteren van de betrouwbaarheid. Verbeteren van de deur-tot-deur reistijd (per weg).

Planning

  • 2001-2020: realisatie AKI-plan en Veiligheidsknelpunten (PVVO)
  • 2014: start planuitwerking LVO
  • 2015: start planuitwerking Programma NABO
  • 2018: start planuitwerking Overwegenaanpak (risicogestuurd)
  • Start realisatie: divers, afhankelijk van uitkomsten verkenningen en overleg met regionale partners.
  • Oplevering: divers.

Financiën

  • Landelijk Verbeterprogramma Overwegen: € 200 mln. Artikel IF 13.03.01/13.03.04.
  • Programma NABO: € 65 mln. Artikel IF 13.03.01
  • AKI-plan en Veiligheidsknelpunten: € 393 mln. Artikel IF 13.03.01
  • Overwegenaanpak (risicogestuurd) € 25 mln. Artikel IF 13.03.04
Ontwikkeling planning en budget Gegevens over zeven jaar, tenzij er een MIRT-fasewisseling heeft plaatsgevonden.
JaarBudget in mln.Oplevering
MIRT 2013378Divers
MIRT 2014597Divers
MIRT 2015597Divers
MIRT 2016595Divers
MIRT 2017595Divers
MIRT 2018628Divers
MIRT 2019683Divers
Brontabel als csv (188 bytes)
Verschil in budget
Bedrag in mln.
verschil305
waarvan uitgekeerde prijsbijstelling (IBOI)11
Brontabel als csv (80 bytes)
Gerealiseerd budget De realisatiegegevens t/m 31-12-2017 zijn bekend. Het opgenomen percentage in de tabel geeft weer welk deel van het budget op peildatum 31-12-2017 was gerealiseerd.
JaarBudget in mln. gerealiseerdPercentage gerealiseerd
2012306
2013319
2014333
2015345
2016353
201737860%
Brontabel als csv (134 bytes)

Politiek/bestuurlijk

De opgave vloeit voort uit het regeerakkoord van het kabinet-Rutte II en een aanvullende inzet in het regeerakkoord van het kabinet-Rutte III. Inzet van decentrale overheden is een vereiste. De Tweede Kamer is geïnformeerd over de overwegenprogramma’s in de Kamerbrieven van 10 juni 2015 (TK 29893, nr. 190), 8 december 2015 (TK 29893, nr. 190), 21 juni 2016 (TK 29893, nr. 204), 19 december 2016 (TK 29893, nr. 208), 13 januari 2017 (TK 29893, nr. 209), 20 maart 2017 (TK 29893, nr. 211) en 19 december 2017 (TK 29893, nr. 215). Met de gemeente Winsum is in juni een bestuurs­overeenkomst gesloten over het beschikbaar stellen van een taakstellend budget (€ 3,25 mln inclusief btw) voor maatregelen aan overwegen in de gemeente Winsum. Met de gemeente Venlo is in februari 2017 een bestuursovereenkomst getekend over een bijdrage vanuit het LVO van € 16 mln voor de ondertunneling van de overweg Vierpaardjes.

Projecthistorie X verwijst naar de editie van het MIRT overzicht waarin de wijziging of aanvulling voor het eerst is opgenomen.
2013201420152016201720182019
AlgemeenX
MIRT-fase
Opgave
Oplossing
Planning
FinanciënX
Politiek, bestuurlijk
Brontabel als csv (174 bytes)

Toelichting op de wijzigingen

2019: Vanaf de Begroting 2019 zijn de lopende overwegenprogramma’s en projecten samengevoegd tot één MIRT-blad. Hierdoor wordt het overzicht op de totale overwegenaanpak vergroot. De MIRT-bladen Landelijk Verbeterprogramma Overwegen, Programma NABO en AKI Veiligheidsknelpunten komen hiermee te vervallen. Ten opzichte van de begroting 2018 is aan het Programma NABO € 25 mln toegevoegd naar aanleiding van de motie-Van der Graaf c.s. (TK 34775 A, nr. 36), en als vervolg op het LVO is een nieuwe reservering opgenomen van € 25 mln voor Overwegenaanpak (risicogestuurd).

Hoort bij